Toaleta kompostująca w domku poza miastem: czy trzeba mieć umowę na odbiór nieczystości i rachunki z wywozu?
Toaleta kompostująca usuwa z domku spłuczkę, rurę kanalizacyjną i znaczną część ścieków, ale nie zwalnia automatycznie z obowiązków związanych z nieczystościami ciekłymi. Decydujące nie jest to, jak nazywa się urządzenie, lecz dokąd trafiają fekalia, mocz oraz woda z prysznica, umywalki i zlewu.
Jeżeli w domku rzeczywiście nie powstają nieczystości ciekłe gromadzone w szambie ani osadniku przydomowej oczyszczalni, właściciel nie musi zawierać fikcyjnej umowy na usługę, z której nie korzysta. Problem zaczyna się wtedy, gdy toaleta jest sucha, ale szara woda wypływa rurą za domek, trafia do wykopanego dołu albo jest rozsączana przez przypadkową studzienkę. To nadal są ścieki bytowe. Podczas kontroli gminy sama deklaracja „mam toaletę kompostującą” nie wyjaśni, co dzieje się z wodą po kąpieli lub myciu naczyń.
Kiedy umowa na odbiór nieczystości jest obowiązkowa
Obowiązek podpisania umowy i przechowywania dowodów opłat dotyczy właścicieli nieruchomości, którzy korzystają ze zbiornika bezodpływowego albo z osadnika w instalacji przydomowej oczyszczalni ścieków. Umowę zawiera się z przedsiębiorcą mającym zezwolenie gminy na opróżnianie takich urządzeń i transport nieczystości ciekłych.
W praktyce trzeba mieć dwa rodzaje dokumentów:
- aktualną umowę z uprawnioną firmą asenizacyjną,
- rachunki, faktury albo inne dowody zapłaty potwierdzające faktyczne wykonanie usługi.
Sama umowa nie wystarcza. Kontroler może porównać liczbę wywozów z pojemnością zbiornika, zużyciem wody i sposobem użytkowania budynku. Jeżeli czteroosobowa rodzina spędza w domku całe lato, zużywa kilkadziesiąt metrów sześciennych wody, a okazuje jeden rachunek za wywóz 5 m³, urząd ma podstawę zapytać, gdzie trafiła reszta ścieków.
Gmina ma obowiązek przeprowadzać kontrole dotyczące umów, opłat i zgodności wywozu z lokalnym regulaminem co najmniej raz na dwa lata. Kontrola może odbyć się na nieruchomości albo przez wezwanie właściciela do okazania dokumentów w urzędzie.
Częstotliwość opróżniania nie jest jednakowa w całej Polsce. Określa ją regulamin utrzymania czystości i porządku przyjęty przez daną radę gminy. Część gmin wymaga opróżniania szamba co najmniej raz na pół roku, inne odnoszą termin do poziomu napełnienia i zakazu przepełnienia zbiornika. W przypadku przydomowej oczyszczalni liczy się również instrukcja producenta; osad usuwa się często co 12–24 miesiące, zależnie od technologii i obciążenia instalacji.
Toaleta kompostująca nie wyłącza tych obowiązków, jeżeli na działce nadal stoi szambo odbierające wodę ze zlewu, umywalki lub prysznica. Ilość ścieków będzie mniejsza, więc wywóz może być rzadszy, ale umowa i rachunki nadal są potrzebne.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy na nieruchomości:
- nie ma zbiornika bezodpływowego,
- nie ma osadnika przydomowej oczyszczalni,
- fekalia są odbierane w szczelnym pojemniku toalety,
- mocz jest gromadzony w osobnym, szczelnym zbiorniku,
- a szara woda jest legalnie oczyszczana albo w ogóle nie powstaje.
W takim układzie nie istnieje przedmiot typowej usługi asenizacyjnej. Nie trzeba podpisywać umowy „na wszelki wypadek”. Trzeba natomiast umieć wykazać, że system sanitarny działa bez nielegalnego odprowadzania ścieków.
Toaleta jest sucha, ale prysznic nadal produkuje ścieki
Najczęstszy błąd w domkach poza miastem wygląda niewinnie: właściciel montuje toaletę separującą, a odpływ z umywalki i prysznica kieruje rurą do gruntu. Czasem powstaje dół wypełniony żwirem, czasem beczka bez dna, nazywana „naturalnym filtrem”. Taki układ nie staje się legalny tylko dlatego, że nie trafiają do niego fekalia.
Woda po kąpieli, praniu lub zmywaniu zawiera między innymi detergenty, tłuszcze, resztki żywności, włosy i mikroorganizmy. W rozumieniu przepisów jest ściekiem bytowym, a po zgromadzeniu w zbiorniku – nieczystością ciekłą. Nie można jej bez kontroli wylewać na działkę, do rowu, lasu ani cieku wodnego.
Dla małego domku realne są cztery rozwiązania.
1. Szczelny zbiornik na szarą wodę
To najprostsza droga formalna, ale wymaga umowy i rachunków za wywóz. Zbiornik o pojemności 2–5 m³ wystarcza przy okazjonalnym użytkowaniu, lecz przy częstych kąpielach szybko się napełnia. Jedna osoba zużywająca oszczędnie 40–60 litrów wody dziennie wytworzy w miesiącu około 1,2–1,8 m³ szarej wody.
Przy dwóch osobach korzystających z domku przez 30 dni może powstać 2,5–3,5 m³ ścieków, nawet bez toalety spłukiwanej. Mały zbiornik 2 m³ okaże się wtedy zbyt ciasny. Zacznie irytować po pierwszym dłuższym pobycie, bo zamawianie beczkowozu co kilka tygodni szybko zjada oszczędność uzyskaną dzięki toalecie kompostującej.
Koszt wywozu zależy od gminy, odległości od stacji zlewnej i pojemności samochodu. W wielu regionach pojedynczy odbiór oznacza wydatek rzędu 200–450 zł, nawet gdy zbiornik nie jest całkowicie pełny. Firmy często stosują cenę minimalną za przyjazd, a nie wyłącznie stawkę za każdy metr sześcienny.
2. Przydomowa oczyszczalnia ścieków
Oczyszczalnia może obsługiwać wyłącznie szarą wodę albo wszystkie ścieki z budynku. Nadal wymaga okresowego odbioru osadu przez uprawnioną firmę, umowy oraz dowodów wykonania usługi.
Przy małym domku problemem jest nieregularne obciążenie. Oczyszczalnia biologiczna, która przez trzy tygodnie nie dostaje ścieków, a później w weekend obsługuje sześć osób, może pracować gorzej niż instalacja przy domu całorocznym. Układ trzeba dobrać do sposobu użytkowania, a nie do maksymalnej liczby łóżek wpisanej w ogłoszeniu.
3. Legalne wprowadzanie oczyszczonych ścieków do gruntu
Nie chodzi o rurę zakończoną pod krzakiem. Instalacja musi zapewniać wymagany poziom oczyszczania, być odpowiednio usytuowana i spełniać warunki wynikające z Prawa wodnego, przepisów budowlanych oraz lokalnych ograniczeń. Znaczenie mają między innymi poziom wód gruntowych, przepuszczalność gleby, odległość od studni i granic działki.
Przy większej ilości ścieków albo szczególnym sposobie ich odprowadzania może być potrzebne zgłoszenie wodnoprawne lub pozwolenie wodnoprawne. Przed zakupem urządzenia trzeba sprawdzić to w nadzorze wodnym Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie oraz w starostwie. Sprzedawca filtra do szarej wody nie rozstrzyga legalności instalacji na konkretnej działce.
4. Brak instalacji wodnej
W bardzo prostym domku rekreacyjnym można korzystać z wody dowożonej w kanistrach, myć naczynia poza obiegiem domowym i wywozić niewielką ilość powstałej wody w szczelnym pojemniku. To rozwiązanie działa tylko przy naprawdę małym zużyciu. Przy prysznicu, pralce lub normalnym zlewie staje się uciążliwe i trudne do obrony jako stały sposób gospodarowania ściekami.
Najgorszy wariant to system pozorny: elegancka toaleta kompostująca w środku, a za ścianą nielegalny odpływ szarej wody. Podczas kontroli urzędnik zwykle pyta nie tylko o rodzaj toalety, ale również o źródło wody, liczbę użytkowników, wyposażenie domku i miejsce zakończenia odpływów.
Co przygotować na kontrolę gminy i czego nie robić z zawartością toalety
Właściciel domku bez kanalizacji powinien przygotować prostą dokumentację całego systemu sanitarnego. Nie musi to być projekt na kilkadziesiąt stron. Ważne, żeby dokumenty odpowiadały temu, co rzeczywiście znajduje się na działce.
Przy toalecie kompostującej dobrze mieć:
- instrukcję producenta urządzenia,
- schemat pokazujący oddzielnie fekalia, mocz i szarą wodę,
- informacje o pojemności używanych zbiorników,
- umowę i rachunki za odbiór nieczystości, jeżeli występuje szambo lub osadnik,
- dokumentację oczyszczalni, zgłoszenia budowlanego lub wodnoprawnego, jeżeli były wymagane,
- zdjęcia instalacji wykonane przed zasypaniem przewodów i drenażu,
- potwierdzenia odbioru zawartości toalety, jeżeli jest przekazywana zewnętrznemu podmiotowi.
Trzeba też uczciwie odpowiedzieć na pytanie, co dzieje się z moczem i frakcją stałą. Producent może nazywać urządzenie kompostującym, choć w małym pojemniku pod deską sedesową zachodzi głównie podsuszanie i wstępny rozkład, a nie pełne, bezpieczne kompostowanie. Samo przesypanie fekaliów trocinami nie usuwa patogenów.
Najbardziej kłopotliwe są trzy praktyki:
- opróżnianie pojemnika do zwykłego kompostownika razem z odpadami kuchennymi,
- rozsypywanie niedojrzałej masy pod warzywami lub drzewami owocowymi,
- wylewanie nierozcieńczonego moczu w jednym miejscu przy domku.
Materiał z toalety może zawierać bakterie chorobotwórcze, pasożyty i pozostałości leków. Bez kontrolowanego czasu dojrzewania, temperatury i zabezpieczenia przed dostępem ludzi oraz zwierząt nie ma pewności, że jest sanitarnie bezpieczny. Nie należy stosować go bezpośrednio w warzywniku ani przy roślinach jedzonych na surowo.
Nie ma jednej ogólnopolskiej procedury, która pozwala każdemu właścicielowi automatycznie traktować zawartość toalety kompostującej jak zwykły nawóz ogrodowy. Lokalny regulamin może nie opisywać takiego urządzenia, a gmina może oczekiwać wykazania sposobu zgodnego z przepisami sanitarnymi, odpadowymi i wodnymi. Dlatego jeszcze przed montażem należy wysłać do urzędu gminy krótkie zapytanie obejmujące:
- czy gmina ujmuje toalety suche lub kompostujące w swojej ewidencji,
- jak należy udokumentować postępowanie z frakcją stałą i moczem,
- czy regulamin wymaga określonego sposobu odbioru zawartości,
- jakie dokumenty będą sprawdzane podczas kontroli,
- jak zakwalifikowano na działce instalację do szarej wody.
Odpowiedź telefoniczna jest za słaba. Najlepiej złożyć pytanie przez ePUAP, e-Doręczenia albo w kancelarii urzędu i zachować pisemną odpowiedź. Przy sprzedaży nieruchomości lub kontroli po kilku latach zdanie usłyszane przy okienku trudno udowodnić.
Więcej informacji na: https://niemiastowy.pl
FAQ
Czy sama toaleta kompostująca wymaga umowy z firmą asenizacyjną?
Nie, jeżeli nie jest połączona ze zbiornikiem na nieczystości ciekłe ani osadnikiem oczyszczalni. Umowa może być jednak potrzebna dla instalacji odbierającej szarą wodę.
Czy muszę mieć rachunki, gdy szambo jest używane tylko kilka razy w roku?
Tak. Jeżeli na nieruchomości znajduje się używane szambo, trzeba udokumentować jego opróżnianie. Rzadsze korzystanie może uzasadniać rzadszy wywóz, ale liczba rachunków musi odpowiadać zużyciu wody, pojemności zbiornika i lokalnemu regulaminowi.
Czy gmina może skontrolować domek rekreacyjny?
Tak. Obowiązki dotyczą właściciela nieruchomości, a nie tylko osoby zameldowanej lub mieszkającej całorocznie. Domek letniskowy z szambem albo przydomową oczyszczalnią również może zostać objęty kontrolą.
Czy wystarczy pokazać umowę bez faktur?
Nie. Gmina sprawdza zarówno zawarcie umowy, jak i dowody uiszczania opłat za wykonane usługi. Pusta umowa nie potwierdza, że zbiornik był rzeczywiście opróżniany.
Czy wodę z umywalki można wylać na trawnik?
Nie jako stały sposób odprowadzania ścieków. Szara woda jest ściekiem bytowym i musi być gromadzona lub oczyszczana w instalacji spełniającej wymagania prawne.
Czy brak wodomierza chroni przed zakwestionowaniem częstotliwości wywozu?
Nie. Urząd może brać pod uwagę liczbę użytkowników, sposób korzystania z budynku, pojemność zbiornika, wyposażenie domku oraz ilość wody kupowanej lub pobieranej ze studni.
Czy można wrzucać zawartość toalety do przydomowego kompostownika?
Nie należy zakładać, że jest to dozwolone tak samo jak kompostowanie trawy i obierek. Fekalia wymagają kontrolowanego procesu sanitarnego, a sposób postępowania trzeba uzgodnić z gminą i zweryfikować pod kątem przepisów sanitarnych, odpadowych oraz wodnych.
Co grozi za brak umowy i rachunków?
Niewykonanie obowiązków dotyczących pozbywania się nieczystości może zostać potraktowane jako wykroczenie. W praktyce właściciel może otrzymać mandat albo sprawa może zostać skierowana do sądu. Gmina może też zorganizować opróżnianie zastępcze na koszt właściciela.
Pierwszy krok nie polega więc na kupieniu toalety. Najpierw narysuj wszystkie odpływy w domku i ustal, dokąd trafia szara woda. Jeżeli obecnie kończy się ona rurą w gruncie, usuń ten błąd w pierwszej kolejności. Dopiero potem wybieraj pojemność zbiornika, oczyszczalnię albo model toalety i występuj do gminy o pisemne potwierdzenie sposobu dokumentowania systemu.
Dodaj komentarz